Reina Loonstra is leerkracht op de Master Frankeskoalle in het Friese dorp Eernewoude. Reina doet voor de vijfde keer mee aan de Boekenbingo. Dit jaar doet zij voor de eerste keer officieel mee met haar klas, een groep 4-5-6-combinatie. Het boek ‘Toen het oorlog was’ viel direct op in de lijst. Reina wilde graag meer weten over  de totstandkoming van het boek en stelde één van de auteurs, Liesbeth Rosendaal, een aantal vragen.

Reina: “Zelf ben ik een enorme geschiedenisliefhebber. Het boek ‘Toen het oorlog was’ kwam daardoor al snel op mijn verlanglijstje te staan. Toen ik dit boek in januari in mijn handen kreeg, was ik direct enthousiast. Wat is het prachtig vormgegeven en wat staat er veel informatie in, wauw!”

Hoe zijn jullie op het idee gekomen om een boek te schrijven over de Tweede Wereldoorlog voor kinderen van deze leeftijdscategorie?

Liesbeth: Het was niet ons idee, maar het idee van een paar mensen uit het boekenvak. Zij vonden dat er geen goed non-fictieboek was over de Tweede Wereldoorlog voor kinderen, en zij hadden gemerkt dat er wel behoefte aan was. De uitgever kwam toen bij ons. Wij hebben al heel veel geschreven over de oorlog voor kinderen, dus het was niet zo’n gekke vraag. Wij vonden het wel gek dat we het zelf niet eerder bedacht hadden.

Waren jullie het direct eens over de titel of kwam de titel pas later?

De titel van een boek heb je vaak onmiddellijk, of het duurt heel lang. Bij ons duurde het (helaas) heel lang. We hebben er lang en diep over nagedacht. We wilden niet het woord Tweede Wereldoorlog in de titel, maar ergens moest wel duidelijk zijn dat het boek daarover ging. Het mocht geen jolige, gezellige titel worden, maar ook geen saaie. Pas toen het boek bijna af was, kwamen we op deze titel.

Kun je iets meer vertellen over de vormgeving van het boek (kleurgebruik, opbouw van het boek in het algemeen, keuze van de opbouw van de pagina)?

Liesbeth: Wij hebben een van onze favoriete vormgevers gevraagd om het boek vorm te geven, zij heeft ook al veel ervaring met het thema. Samen hebben we gezocht naar een manier waarop we zo’n serieus onderwerp toch aantrekkelijk konden maken. Bijvoorbeeld door met de verschillende, zachte kleuren te werken. De kleuren helpen om het thema van het hoofdstuk te ondersteunen en de vele historische foto’s die erin staan, komen zo ook mooi uit. We hebben trouwens heel bewust gekozen voor een opbouw in thema’s en niet om de Tweede Wereldoorlog in ‘volgorde’ te behandelen. We wilden graag dat het een bladerboek werd. Kinderen hoeven niet per se het hele boek te lezen, maar kunnen heel gericht naar de onderwerpen zoeken waar ze meer over willen weten. Stel je wil iets weten over de tanks die de geallieerden hadden, dan zie je op die pagina ook meteen wat voor tanks het Duitse of Russische leger had. Of je wilt iets weten over Market Garden en je ziet ook meteen welke gevechten eraan voorafgingen. De kans dat je dan doorgaat met lezen is veel groter, dan als je alleen de volgorde in tijd of gebeurtenissen aanhoudt.
Ook wilden we onderwerpen kiezen waar juist kinderen vragen over hebben zoals dieren in de oorlog of in welke landen er allemaal gevochten werd in de wereld. Omdat sommige onderwerpen verschrikkelijk ingewikkeld zijn, en soms wat voorkennis vragen, hebben we in het begin geprobeerd een aantal vragen alvast te beantwoorden met het hoofdstuk: Waarom je dit eerst moet lezen. Je legt dan een beetje een ‘bodem’ voor de rest van het boek.

In de verantwoording staat dat sommige verhalen te erg waren om te vertellen, maar over de onderwerpen die wel in het boek staan valt enorm veel te vertellen. Hoe hebben jullie hierin keuzes gemaakt?

Liesbeth: Dat is een hele goede vraag en een heel ingewikkeld antwoord. We hebben op verschillende manieren keuzes gemaakt. We zijn begonnen met een lijst: wat MOET er per se in. Wat kunnen we echt niet overslaan? Maar dat was al best een flinke lijst. Wij vonden het ook belangrijk dat het boek onderwerpen zou hebben, die wel superinteressant zouden zijn én nog niet zo bekend. Want dat maakt een boek verrassend. Het lijstje werd langer. Toen kwamen we bij de moeilijke en ingewikkelde onderwerpen, waar zelfs experts het niet altijd over eens zijn . Bijvoorbeeld de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog of Israël. We concludeerden dat we over die onderwerpen wel een heel nieuw boek zouden kunnen schrijven en dat sommige onderwerpen gewoon niet kort uit te leggen zijn, in kindertaal. Dan zouden we zowel de feiten tekortdoen als de lezers, omdat we het gewoon niet volledig zouden kunnen uitleggen.

Over Nederlands-Indië zouden we sowieso wel een apart boek kunnen schrijven, daar is zoveel gebeurd waar Nederlanders veel te weinig over weten. Over hoofdstuk 7 hebben we ook het langst gedaan. We hebben niet alleen de onderwerpen op de weegschaal gelegd, maar ook de woorden. Het hoofdstuk heette eerst Vernietiging. Maar dat woord gebruikte de Nazi’s zelf ook. Dat heet: dadertaal. Daarom kozen we toch voor het woord: Moord. Want dat was het. De Nazi’s hebben miljoenen mensen vermoord.

We wilden wel in het boek vertellen over de gaskamers, omdat kinderen daar heus wel van gehoord hebben. Maar we wilden geen nare beelden van stapels dode mensen in het boek erbij zetten, omdat je dat als kind niet goed kunt verwerken. (Als volwassen ook niet echt, maar dan kun je er nog zelf voor kiezen om ernaar te kijken.) De illustrator Irene Goede heeft bijvoorbeeld een prachtige tekening gemaakt van mensen in een concentratiekamp op appel. Op foto’s is te zien hoe afschuwelijk hongerig en ziek de mensen waren. Je kunt er bijna niet naar kijken. In de tekening van Irene zie je het ook, maar kun je er wel naar kijken en je afvragen hoe het toch mogelijk is dat zoiets gebeurd is.

Toen het oorlog was staat nu in de Boekenbingo. Naar welk boek uit de Boekenbingolijst ben je zelf het meest benieuwd?

Oeh, leuke vraag. Ik lees namelijk ook mee en ik heb al aardig wat van de lijst gelezen. Ik heb al veel dingen gehoord over De Veger en die ligt op mij te wachten hier, dus daar heb ik hoge verwachtingen van. Ook hebben we net Van T-rex tot tandjesgras uit de bieb gehaald, die lijkt me ook fantastisch. De boeken van Jan Paul Schutten vind ik eigenlijk altijd goed.

Reina Loonstra: “Ik vind het geweldig om pareltjes te ontdekken in de Boekenbingolijst. En dit is absoluut zo’n parel! Ik merk ook in mijn klas dat kinderen vanaf groep 5/6 op zoek zijn naar informatie over de Tweede Wereldoorlog. Heel erg fijn dat er nu zo’n prachtig boek over gemaakt is! Ik heb hem direct aangeschaft voor in de boekenkast. De kinderen uit mijn klas hebben een lijstje gemaakt van wie hem wanneer mag lezen. Een must have voor iedere school!”

Tip! Op de website van uitgeverij Gottmer staat gratis lesmateriaal ontwikkeld bij het boek ‘Toen het oorlog was’.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *